Alkmaar | Andijk | Drechterland | Enkhuizen | Harenkarspel | Heerhugowaard | Hoorn

Koggenland | Langedijk

West-Friesland

Medemblik | Niedorp

Opmeer | Stede Broec

Schagen | Wervershoof

West-Friesland | Noord-Holland | Omringdijk | Intro | Zoeken | Colofon | Forum/Prikbord

Dechterland

Drechterland
Historie
Wapen
Vlag
Gedenkboek
1940-1945

Gedenkboek
1940-1945


1. Inhoudsopgave
3. Voorwoord
5. Ter inleiding
7. De burgemeester in oorlogstijd en als gijzelaar
11. Het bestuur der gemeente onder de nieuwe orde
18. Ge�vacueerden uit Soest
21. Evacuatie 1944
22. Dreigende watersnood
24. Luchtwacht
28. De gevolgen van de luchtoorlog te Hoogkarspel
30. Gezondheidszorg in oorlogstijd
32. De distributie
34. De moeilijkheden van een middenstander en die van de huisvrouw
36. De hongertochten
37. De centrale keuken
41. De brandhoutvoorziening
42. Het verzet der kerken
44. Politie-ervaringen gedurende de jaren 1940-1945
49. De namen der gefusilleerden op 6 Februari 1945
50. Echte en valse persoonsbewijzen
53. Bevrijding van een arrestant
55. "Bij de dood van Tom Kranenburg" - gedicht
56. Een "mislukte" dropping
57. De dief van het bevolkingsregister aan het woord
58. Hoe ik er toe kwam
61. Het werk van onze plaatselijke illegaliteit, i.v.m. de zorg voor onderduikers
76. De verspreiding van illegale bladen
77. Spoorwegstaking
79. Vordering van radiotoestellen en rijwielen
81. Onze school in bezettingstijd
83. De overvalwagen op Zwaagdijk
85. Chronologisch register 1940-1945

Al deze stenen voor sparen en lenen

Andijk
Bovenkarspel
Grootebroek
Hoogkarspel
Lutjebroek
Wervershoof
Westwoud
Zwaagdijk

West-Friesland...
het land waar wij wonen


Inleiding
1. Tussen water en wind
2. Oud en nieuw land
3. Wie is de Westfries
4. Boer in West-Friesland
5. Bouwers en Tuinders
6. Van dingen die gingen
Nawoord

West-Friesland, land om van te houden

Andijk
Drechterland
Enkhuizen
Hoorn
Medemblik
Noorder-Koggenland
Obdam
Opmeer
Stede Broec
Venhuizen
Wervershoof
Wester-Koggenland
Wognum

 

VVV

Westfriese Families
Westfriese
Families

Provincie Noord-Holland

Noordhollands Dagblad

Rabobank

 

Gedenkboek 1940-1945

Hoe ik er toe kwam
en enkele ervaringen uit de beginperiode van het verzet

J. SCHAPER

Het was Dinsdag 14 Mei 1940, toen M. van der Kuur mij kwam vragen of ik met hem mee naar Enkhuizen wilde gaan (daar wij er al eens samen over hadden gesproken hoe onze families in Friesland het zouden maken) om zo mogelijk inlichtingen te krijgen hoe het aan de overkant gesteld was.

Onderweg werden natuurlijk de oorlogskansen besproken, welke een somber beeld hadden aangenomen. In Enkhuizen gekomen hoorden wij, dat H.M. de Koningin met het ministerie gevlucht was naar Engeland, hetgeen wij nog moeilijk geloven konden. Wel zei Van der Kuur: "Als dat het geval is word ik lid van de N.S.B., want als Zij ons in de steek laat en ons geheel aan ons lot overlaat, waarom zouden wij dan niet met de Duitsers meegaan, temeer daar er een goede leider voor ons klaar staat, die w�l voor ons op de bres staat, n.l. Mussert". Ik was het daar lang niet mee eens, temeer omdat ik eerst moest weten wat de oorzaak was van de vlucht van Hare Majesteit en dan kon ik mij ook niet met de redenering van Van der Kuur verenigen, wat dan ook een heftige woordenwisseling teweeg bracht. Van der Kuur meende, dat Zij ongeacht de omstandigheden bij haar volk moest blijven, daar andere leiders niet zouden vluchten, maar de bezetting met hun volk zouden willen delen. Ik stelde hem voor wij uit elkaar gingen, de vraag, hoe het mogelijk was, dat hij als voorzitter van het Oranjecomit� dergelijke gedachten kon hebben en reeds plannen had om tot de N.S.B. toe te treden zonder te weten wat de reden der vlucht kon wezen, waarop hij het antwoord schuldig bleef.

De volgende morgen, toen het offici�el bekend was dat H.M. was overgestoken naar Engeland met de reden waarom, sprak ik hem weer op de hoek bij K. Mol; hij was zeer kwaad en vertelde dat alles wat Oranje was bij hem had afgedaan en hij alles had verscheurd wat met Koningin en Koninklijk Huis te maken had en tevens dat hij zich zou melden bij de N.S.B., waarop ik hem zei, dat hij dan vanaf heden kon rekenen dat wij vijanden waren, daar ik trouw bleef aan Oranje en mij zou inzetten voor de vrijheid van ons land en volk. Van der Kuur waarschuwde mij met te zeggen, dat hij mij in al mijn gangen zou nagaan en niet zou schromen mij te laten oppakken, indien ik zou saboteren tegen de Duitsers, daar de N.S.B. onder hun bescherming stond. Hij zei tevens; "Wie het laatst lacht, lacht het best".

Terwijl ik hem hetzelfde heb toegewenst ben ik vertrokken en heb mij op alle mogelijke manieren verzet tegen de bezetter, tot ik in de Nederlandse Unie een beweging zag, waar wij gezamenlijk verzet konden plegen, vooral tegen de N.S.B. en heb ik mij aangesloten als lid. Daar ik al spoedig in het bestuur der afd. Hoogkarspel kwam, hadden wij veel bijeenkomsten en kwamen wij regelmatig in contact mot wijlen Dr. Wytema, wijlen Akkerman, Langedijk, P. Dudink en anderen. Zodra de Unie door de Duitsers verboden werd riep Dr. Wytema de verschillende bestuurders bijeen om een verzetsgroep op te bouwen. Na 14 dagen bedenktijd werd de groep opgericht, waarvan bovengenoemde personen en ik zelf de kern vormden. Deze vergadering werd bij Dr. van der Koogh in Bovenkarspel gehouden en van de oorspronkelijke � 16 man tellende groep waren er 5 opgekomen, daar.de anderen het gevaar te groot achtten om openlijk verzet te bieden. Hier kreeg elk zijn opdracht om plaatselijk een kern te vormen. Ik slaagde er in hier de medewerking te verkrijgen van J. Besseling, J. Kraakman en S. Kok.

Nu kon met de werkzaamheden worden begonnen. Eerstens de verspreiding van de illegale bladen, verder onderduikers te plaatsen en voor eten te zorgen. O.a. kregen wij opdracht, wanneer er van Engelse zijde iets gebeurde of ondernomen werd, de namen van de N.S.B.'ers te noteren en ook de eventu�le zwarte handelaren aan te tekenen; verder een korps samen te stellen van � 30 mannen om straten en wegen af te zetten en, daar burgemeester Middelhoff in gijzeling was gezet, een tijdelijk bestuur der gemeente Hoogkarspel samen te stellen, hetgeen na vele huisbezoeken is geschied. Later is daar wijziging in gebracht toen ik moest onderduiken.

Wij kregen hier, door een koerierster gebracht, alle illegale bladen als Je Maintiendrai, Parool, Trouw e.a. voor de gehele Streek, Venhuizen, Andijk, Wervershoof, Westwoud en Zwaagdijk om ze op de verschillende posten in bovengenoemde plaatsen te bezorgen en in Hoogkarspel te verspreiden. Vervolgens hadden we gelden in te zamelen voor aankoop van levensmiddelen, vooral tarwe, om te verdelen onder de mensen, bij wie we onderduikers wisten te plaatsen. Ook het vervalsen van persoonsbewijzen was door ons ter hand genomen, waarin Barend Mes een specialist was.

Al spoedig nadat de werkzaamheden enigszins ruchtbaar werden, werd ik bespionneerd op last van v.d. Kuur, in de zang zowel als onder de ramen thuis werd steeds naar een of andere uitlating geluisterd, maar steeds kon hij niets te weten komen, totdat hij zelf regelmatig trachtte iets uit te lokken. Ofschoon ook dat niet lukte, werden Gorter en ik, als voorzitter en secretaris der zangvereniging, gelast om bij Van der Kuur op het matje te komen. Een en ander is goed afgelopen, daar mij bleek dat hij niets wist, alleen maar wat vermoedde.

Het plaatsen van onderduikers was voor ons een zwaar probleem, daar de bevolking hier over het algemeen bang was; toch gelukte het ons er enigen onder te brengen. Om de jongens en mannen, die aangewezen werden om in Duitsland te werk te worden gesteld, thuis te houden, was eveneens lang niet eenvoudig. Na eerst de geestelijkheid van beide gezindten te hebben gevraagd de jeugd te bewerken hebben we later zelf huisbezoek gedaan en vele avonden opgeofferd om ze er toe te brengen niet te gaan. Het resultaat was eerst matig, maar werd geleidelijk beter.

Ook de invordering der radiotoestellen heeft ons heel wat werk bezorgd, maar het resultaat was toch, dat het heel stroef ging, zo zelfs, dat Van der Kuur naar Amsterdam telefoneerde of hij gijzelaars mocht stellen. Vele apparaten zijn dan ook niet ingeleverd. Later hebben we overwogen om alle gevorderde toestellen uit de o.I.-school te halen, maar we besloten toch maar ons niet in gevaar te brengen voor hen, die geen durf hadden om hun toestel thuis te houden.

Intussen was B. Mes door Van der Kuur gearresteerd, evenals zijn broer, die was ondergedoken bij Kraakman en onder het gemeentehuis ingesloten. De ontzetting van B. Mes heeft ons heel wat hoofdbrekens bezorgd. Kraakman en ik hebben veel moeite moeten doen om de nodige personen bij elkaar te krijgen, maar de bevrijding is gelukt en Dr. Wytema zorgde voor het wegbrengen van de arrestant. Elders is dit, door Stein al vermeld. Later ging een dergelijk karwei gemakkelijker; dan werd er maar een K.P. opgebeld en de rest ging vanzelf. Nadat B. Mes was ondergedoken is door mij de vervalsing der persoonsbewijzen ter hand genomen, wat veel tijd vergde. Ook dat ging later beter, toen ik de beschikking kreeg over chemische middelen en P. Spanjaart met de schrijfmachine de nieuwe gegevens invulde. Het invullen van blanco formulieren voor het verkrijgen van nieuwe stamkaarten werd ook door mij verzorgd; ongeveer 70 stuks zijn op die manier in onze handen gekomen en konden wij zonder overvallen over voldoende bonkaarten beschikken. Mej. A. Smit was daarbij een buitengewone hulp, daar zij op het distributiekantoor in Venhuizen zitting had en de bonnen van het inlegvel voor ons inwisselde, zodat de verzorging van onderduikers op rolletjes ging.

Inmiddels kreeg ik nog een huiszoeking door Van der Kuur om eens te zien of er niet iets te vinden was. Kes had tevoren tegen Van 't Hoff gezegd mij te waarschuwen, maar hij deed het te laat, zodat ik wel angst had, dat er iets gevonden zou worden, daar ik 5 radiotoestellen in het warenhuis had verborgen en juist 's morgens enige pakken illegale bladen (� 1500 stuks) had ontvangen. Stein en Kes waren ook mee en hebben hun best gedaan om Van der Kuur op een dwaalspoor te brengen daar zij wisten wat hier verborgen was. Er werd niets ontdekt, ondanks het feit, dat Van der Kuur over 2 toestellen was heengestapt en op de mand, waarin de illegale bladen waren verstopt, heeft gezeten. In huis heeft hij alle papieren aan een onderzoek onderworpen, maar kon niets vinden dan alleen een brief, welke door mijn zoon Wabe als onderduiker was geschreven om eventueel een vals spoor aan te wijzen en welke door ons speciaal op de schoorsteenmantel was neergezet. Deze brief nam hij mee met de mededeling, dat hij nu mijn zoon spoedig zou vinden en de straf niet uit zou blijven. Later kreeg hij er erg in dat hij er in was gevlogen.

Een grote slag was het voor ons, toen Dr. Wytema door moordenaarshand werd neergeschoten, alhoewel wij direct besloten om onvervaard door te gaan in het spoor dat door hem was aangewezen en zo nodig hem te wreken. Zo ging het nog enkele maanden door, maar de razzia's en arrestaties van illegale werkers namen toe, totdat ook ik aan de beurt kwam om ingerekend te worden. Voor het zover was heb ik nog verscheidene weken bij anderen geslapen. Totdat ze mijn duiker kwamen halen, die ook verraden was, maar nog juist tussen de mazen van het net kon doorglippen. Daarna zouden ze om mij of mijn vrouw komen en was het beter om met mijn gezin onder te duiken. Ik heb het werk overgedragen aan Besseling, Kraakman en Kok, die later het gehele verzetswerk hebben ingeschakeld bij de L.O.

Mijn taak als illegaal werker was toen ten einde, althans in Hoogkarspel.

 

Bovenstaande tekst is overgenomen uit het
"Gedenkboek" 1940-1945, uitgegeven in 1947.